Geloven leren

Geloof beleven kan je vergemakkelijken door het tastbaar te maken. Uit de tradities van het Rijke Roomse Leven kan je tal van voorbeelden plukken. We zijn het in onze tijd niet meer zo gewoon en staan er misschien wantrouwig tegenover, daarom neem ik een eenvoudig voorbeeld: het missaal.

Missaal

Wie gebruikt er vandaag nog een missaal? In mijn parochie ben ik alleen… Toegegeven, het is moeilijk een deftig missaal op de kop te tikken, maar in de gespecialiseerde webwinkel vind je ze wel. Ik gebruik zelf het mooie missaal van de Vereniging voor Latijnse Liturgie. Dat bevat de gewone ritus (’novus ordo’) en de teksten in het Latijn en het Nederlands. De lezingen zijn in het Nederlands. Achteraan zitten ook de belangrijkste gregoriaanse zangen met muziekschrift.

Zo’n missaal is toch veruit te verkiezen boven de losbladige brochuurtjes die men tegenwoordig in veel kerken aanbiedt. Die passen wonderwel in onze wegwerpcultuur, maar een Heilige Mis, de teksten die gelezen worden, en bovenal de schriftlezing, dat is toch geen wegwerpmateriaal? Is het niet gepast dat je die teksten bij je houdt in een mooi uitgegeven en handig boekje, dat je met de nodige eerbied kan gebruiken? Op een documentaire over de Islam zag ik hoeveel respect moslims voor de koran opbrengen. Het was niet-moslims zelfs verboden de korans aan te raken, die in de moskee voor de gelovigen beschikbaar lagen. Zo’n moslim lacht zich waarschijnlijk een kriek als hij ziet hoe de heilige teksten bij ons na de mis bij het oud papier gaan.

Een missaal is natuurlijk alleen maar leuk als je er in de mis iets mee bent. Is je parochie al te ‘losbladig’ in haar liturgische gewoontes, dan kan je met je missaal niet veel doen. Als je het wel kan gebruiken, is het een mooi symbool van je geloof: een stukje van je geloof dat je bij je kan dragen, waar je elke zondag op terugvalt, waarin je rouwprentjes van dierbare overledenen kan koesteren of een beeltenis van een heilige, het is een teken dat je een liturgie beleeft die niet begint bij het kruisteken en eindigt bij de slotzegen, maar die tijd en ruimte overstijgt.

Het katholieke-scholenproject van de Broeders van Liefde kwam reeds aan bod, maar dit citaat van overste Stockman uit het Katholiek Nieuwsblad kwam nog niet aan bod: “Wij hebben de bisschoppen om toestemming gevraagd. Via de verantwoordelijke bisschop voor het onderwijs, mgr. Van Looy, kregen we als antwoord dat zij ons het niet kunnen verbieden. Zij kunnen natuurlijk geen nee zeggen wanneer mensen vragen om een school die werkt volgens de lijnen van Rome…”

Men kijkt nog altijd op naar de bisschoppen als waren zij de draaischijf van alles wat er in de kerk reilt en zeilt, maar een aantal belangrijke vernieuwingen voltrekt zich langs de bischoppen om. Tal van hen heeft de boot gemist, en zit gevangen in een conservatisme dat vasthoudt aan de laat-twintigste-eeuwse structuren van een haast priesterloze kerk die zich heeft losgescheurd van Rome. Het ware vooruitstrevende geloof, dat stoelt op traditie (die in deze omstandigheden dus duidelijk te onderscheiden is van het bisschoppelijk conservatisme), glipt hen door de vingers, maar wordt heel concreet in leven gehouden door initiatieven als die van broeder Stockman.

Een ander voorbeeld dat het moeilijke dilemma tussen conservatisme en traditie illustreert, is de invoering van de opleiding in de buitengewone ritus van de Romeinse liturgie aan het Nederlands seminarie Tiltenberg. Van gelijkaardige berichten uit andere seminaries ben ik echter nog niet op de hoogte… En het is niet denkbeeldig dat we binnen enkele maanden of jaren berichten dat de priesterbroederschap Pius X zich — onder tandengeknars van menig bisschop — mag verheugen in een bijzondere erkenning vanuit Rome om ten velde pastoraal werk te verrichten.

De structuren van de kerk zijn heus niet zo star als menigeen gelooft (of wil doen geloven).

Gisteren kwam er hoopstemmend nieuws. In tal van scholen van het vrij katholiek onderwijs is de godsdienstles een schaamlapje dat de algemene secularisering moet verdoezelen, veelal tevergeefs. De Broeders van Liefde berichtten dat ze “op verzoek van ouders” nieuwe scholen gaan oprichten met een uitgesproken katholiek profiel:

“Een school laat zich inspireren door een bovennatuurlijke visie, die zich fundeert op de christelijke antropologie, waar een spiritualiteit van gemeenschap wordt beleefd en gestimuleerd, waar het curriculum gebaseerd is op een christelijk mens- en wereldbeeld en waar het evangelie echt wordt voorgeleefd en samen vorm krijgt. Het is een school waar gebed en sacramenteel leven uitdrukkelijk hun plaats hebben en waar geloof, cultuur en leven tot harmonie worden gebracht.”

Belangrijk te onthouden is dat de vraag naar zo’n school nu eindelijk erkend wordt en niet langer in de marginaliteit kan worden gedrukt, ook al betreft het een minderheid. Ook hoopgevend is dat in andere katholieke scholen opnieuw gezocht wordt naar een herleving van hun katholiek profiel, ook buiten de godsdienstlessen om.

Men mag gerust spreken van een kentering!