De hele heisa is echter geen verrassing, want past in het patroon beschreven in “De maat van God“. Mensen zijn niet meer in staat de goddelijke dimensie van het geloof onder ogen te zien, focussen op de rol van het gezag en vergeten de rol van het geweten en van de genade. Tenslotte gooien ze het hele boeltje te grabbel van populisme.

Kerk en staat: analoog maar wezenlijk verschillend

De kerk bestaat omwille van het geloof in de verrezen Christus en Zijn boodschap. Het geloof bestaat niet zozeer bij de gratie van de in Rome gevestigde leerstellige macht, maar wel in de geloofszin van alle gelovigen (1). Geloof bestaat niet zonder een gelovige gemeenschap, dus de inhoud van het geloof wordt ook bepaald door wat die gemeenschap gelooft.

De staat bestaat omwille van de vrijheid, rechtvaardigheid en veiligheid in een gemeenschap. Een democratie bestaat niet bij de gratie van haar bestuurders, maar krijgt inhoud door de vertolking van de meningen van haar burgers: de ‘publieke opinie’. De democratische staat is de emanatie van de publieke opinie.

Geen van beide instellingen wordt echter louter aangestuurd vanuit de basis, hoe mooi dat ideaal ook is.

Een democratie wordt gecorrigeerd door het parlement en door een kritische pers, waarin de publieke opinie vorm krijgt en waarin ideologische meningsverschillen worden beslecht. Pers en parlement nemen als taak op zich, te voorkomen dat de publieke opinie ontspoort of dat ze met voeten wordt getreden door de bestuurders.

Kerk en staat: niet te transponeren

Populisme

Wie zo hoog oploopt met democratische beginselen, zou beter eerst beoordelen of die wel zaligmakend zijn. Men mag zich eerlijk de vraag stellen of de waakhonden van de democratie, het parlement en de media, hun rol nog vervullen, dan wel of ze de publieke opinie versmachten, nog voor ze goed en wel geuit is. Men mag zich eerlijk de vraag stellen of het samenspel tussen populaire media en opinievorming, ook wel populisme genoemd, de democratische opinievorming niet overstemd. Als men die vragen eerlijk heeft beantwoord, wil men dan nog de kerk, en dus ook het geloof, blootstellen aan dezelfde kwalen?

Pastoraal

Als goede herder moet de bisschop zijn kudde bijeenhouden in geloof. Hij moet instaan voor een integrale pastorale zorg voor zijn gelovigen, die gefundeerd is op het leergezag, het geweten aanspreekt en elke gelovige toegang laat vinden tot de genadegaven van de sacramenten. Dat is de volheid van het geloof.

(1) Vaticanum II – Lumen Gentium – “De gemeenschap als geheel van de gelovigen, die een zalving van de Heilige Geest hebben ontvangen, kan niet dwalen in het geloof; en zij manifesteert dit bijzondere kenmerk door middel van de bovennatuurlijke geloofsintuïtie van geheel het volk, wanneer dit vanaf de bisschoppen tot aan de eenvoudigste gelovigen zijn universele eensgezindheid uitdrukt in zaken van geloof en zeden. Want door deze geloofszin, gewekt en in stand gehouden door de Geest van de waarheid, blijft het volk Gods onder de leiding van het heilige leerambt, waarvan het in trouwe volgzaamheid het woord aanvaardt, niet als een woord van mensen, maar werkelijk als het woord van God, onwankelbaar trouw aan het geloof, dat eens voor al aan de heiligen werd overgeleverd, dringt met een juist inzicht er dieper in door, en brengt het steeds volmaakter in praktijk.

(2) Vaticanum II – Dei Verbum – “Opdat nu het Evangelie in de Kerk steeds ongerept en levend bewaard zou blijven, hebben de apostelen als hun opvolgers bisschoppen nagelaten, aan wie zijn ‘hun eigen functie van leraars overdroegen’”

Ik herinner me nog levendig hoe ik enkele jaren geleden aan de tv zat gekluiserd, wachtend op deze woorden, en hoe verheugd ik was als de naam van Jozef mgr. Ratzinger vervolgens genoemd werd. Hetzelfde voel ik nu bij het vernemen van de (waarschijnlijke) aanstelling van mgr. Léonard als nieuwe aartsbisschop.

De media lusten hem (nog) niet, en zo heel goed ken ik hem zelf ook (nog)  niet,  maar ik hoop dat hij dezelfde trendbreuk teweeg kan brengen in België, als die Benedictus XVI in het Vatikaan heeft teweeggebracht. De kerk heeft nood aan een no-nonsense bestuur met een duidelijk identiteisbesef, vastberaden en daadkrachtig.

Léonard zal nog bakken kritiek over zich heen krijgen, niet alleen in de “progressieve” media, maar ook — en nog genadelozer — in de kerk zelf. Hij is echter een bisschop, een herder, en die heeft de opdracht zijn schapen naar de Heer te richten en te  hoeden voor geloofsafval… en wat een herder vooral niet moet doen, is verloren schapen in de waan laat dat ze op de goede weg zijn.

Ik bid dat hij zijn taak met de nodige wijsheid zal uitvoeren, maar niet van het pad zal afwijken dat hij als bisschop reeds is ingeslagen. Ik bid dat hij sterk zal staan als de omstandigheden daarom vragen (denkend aan de binnenkerkelijke lastercampagnes die in Nederland gaande zijn), maar dat zijn doortastendheid de genade niet in de weg zal staan.

Wat is nu ‘een goede wil’ hebben? Daarvoor moeten we geheel van het kerstverhaal tot ons laten doordringen en daarin is nederigheid het sleutelthema.

Enkele voorbeelden… Maria stelt zich nederig op, als de engel Gabriël haar bezoekt (Lc 1,28-38). Ook Jozef stelt zich nederig op als hij van de engel te horen krijgt dat het kind dat Maria draagt, de mensheid redding zal brengen (Mt 1,19-21). En hoe nederig stelt God zichzelf niet op, wanneer Hij als weerloos kind ter wereld komt en te slapen wordt gelegd in een voederbak? (Lc 2,6-7).

Ook buiten het kerstverhaal zijn de voorbeelden legio… Tijdens zijn leven maakt Jezus regelmatig duidelijk hoe de geboden van God verbonden zijn aan nederigheid. Lees er de bergrede op na (Mt 5,1-12), of de tempelverhalen over de arme weduwe (Lc 21,1-4) en over de farizeëer en de tollenaar (Lc 18,9-14). Herhaaldelijk vertelt Jezus verhalen, die worden beëindigd met de woorden ‘wie zich verheft, zal vernederd worden, maar wie zich vernedert, zal verheven worden’. Dat herhaalt ook Petrus in zijn eerste brief (1 Pe 5,5-7):

Allen moeten zich in de omgang met elkaar laten leiden door nederigheid, want God weerstaat de hoogmoedigen, maar aan de nederigen geeft Hij genade. Buig u dan nederig onder de sterke hand van God: Hij zal u te zijner tijd omhoog heffen. Leg al uw zorgen bij Hem neer, want Hij heeft hart voor u.

Als Zijn einde nadert, stelt Jezus zich ten laatste male nederig op, in Zijn gebed tot de Vader, dat wij ook vaak mogen bidden, zeggende: ‘niet mijn wil, maar Uw wil geschiede’.

Wat is dat nu, nederig zijn? Aan de farizeeën heeft Jezus eens gezegd: ‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. Dat is het grootste en eerste gebod. Het tweede is daaraan gelijk: heb uw naaste lief als uzelf.’ (Mt 22,37-39). Veel van wat Jezus ons opdraagt, moet in eerste instantie begrepen worden in relatie tot God, en in tweede instantie in relatie tot onze medemensen, en het volle begrip sluit beide perspectieven in. Zo moeten we ook het begrip ‘nederigheid’ benaderen. Willen we nederig zijn, moeten we ons eerst afvragen hoe we God ter wille kunnen zijn en vervolgens hoe we onze medemensen ter wille kunnen zijn. Dat moeten we dan toetsen aan onze eigen wil. Als we kunnen, moeten we anderen trachten ter wille te zijn, en alleen al daardoor zijn we ook God terwille.

Echte nederigheid betekent dat je eerder je medemensen ter wille zal zijn, dan dat je je eigen wil zal volgen. Deze houding komt echter ook voort uit je eigen wil, dus op een heel bijzondere manier richt je je eigen wil zo in dat de anderen er een plaats in krijgen. Deze nederigheid brengt vrede in jezelf en in je verhouding tot anderen en in je verhouding tot God.

Hoeveel on-vrede ontstaat er niet doordat nederigheid  niet volmaakt is in een van deze verhoudingen?

Wie noch nederig kan zijn tegenover God, noch jegens zijn medemensen, sluit zich op in de wereld van zijn eigen wil en verwachtingspatronen. En triestig genoeg is dit vandaag de dag algemene regel. De menselijke autonomie is heilig en langs alle kanten worden we bestookt met (onbereikbare) verwachtingspatronen die we onszelf (en dus ook onze medemensen) moeten opleggen om gelukkig te zijn… De vrede zal men er niet door vinden, integendeel!

Wie wel nederig kan zijn jegens God, maar niet jegens zijn medemensen, bedriegt zichzelf. Jezus stelde duidelijk dat de liefde voor de medemens (het tweede gebod) hetzelfde is als de liefde voor God. Je kan dus niet voor God buigen, zonder ook je medemensen te willen dienen.

Wie niet nederig kan zijn in zijn verhouding tot God, maar dat wel tracht jegens zijn medemensen, wordt een slaaf van andermans willekeur. Nederigheid is echter geen slaafsheid. Gods wil is en blijft het kompas waaraan we de richting van onze wil moeten ijken (het eerste gebod!). We mogen onze medemensen niet ter wille zijn als dat zou indruisen tegen de wil van God. Hoe christelijke strijdbaarheid vormt krijgt, is echter een heel andere discussie. Dan moeten we het hebben over de woedende Christus en over de vervolgde christenen…

Hoewel het woord alsdusdanig in de bijbel slechts zelden wordt gebruikt, is ‘nederigheid’ een belangrijk thema in het kerstverhaal en in het ganse Evangelie van Christus. Het mag beschouwd worden als de grondslag van ‘een goede wil’ en daarmee de grondslag van de vrede van God, de vrede in onszelf en de vrede in ons omgaan met mekaar.

Vredevol Kerstmis gewenst!

Toch wonderlijk hoe hij precies dat woordje uit een redevoering oppikt, in een taal die hem totaal vreemd is. Misschien is het toeval, misschien is het de H. Geest, die de Pauselijke zegen over ons afriep.

Daarom zal ik dit begrip in verschillende contexten benaderen (in opeenvolgende bijdrages).

‘Onthechting’ doet mij eerst aan meditatie denken. Er zijn heel wat vormen van meditatie, en het meest nog is meditatie bekend vanuit de sfeer van de esoterie en de oosterse godsdiensten. Het christendom kent ook een meditatiecultuur, maar die is wezenlijk anders. Ik citeer van de stek van Jos Douma:

In oosterse meditatievormen gaat het meestal niet om de ontmoeting met een Ander buiten jou, maar om een ontmoeting met de god in jou of met je diepste zelf (als er al zoiets als een god of een zelf is). Essentieel voor christelijke, bijbelse meditatie is dat het gaat om de ontmoeting met Iemand die allereerst buiten jou is: God die woont in de hemel. Hij is de heilige Schepper, wij zijn zondige schepselen. Die grens mag nooit en te nimmer worden uitgewist.

Verder is er in oosterse meditatievormen sprake van het leeg worden van de geest terwijl het in christelijke meditatie juist gaat om vervuld worden met de Geest van Christus. Oosterse meditatievormen leggen accent op het losraken van de wereld en op te gaan in het kosmische Al.

In christelijke meditatie speelt onthechting ook een rol, alleen gaat het daar om een onthechting van het zondige en een zich hechten aan Christus. Bovendien zet christelijk meditatie de gelovige juist altijd weer met beide benen in Gods wereld om daar te leven in de navolging van Christus.

Tussen oosterse meditatie en christelijke meditatie is dus een wereld van verschil.

Dit is een belangrijke boodschap voor wie in meditatie een weg tot geloofsverdieping zoekt! Veel meer dan over onthechting, draait (christelijke) meditatie om de hechting aan de Heilige Geest. Onthechting zonder meer leidt alleen maar tot leegte, die wegvoert van God.

Daarmee is de toon gezet voor de volgende beschouwingen over het begrip ‘onthechting’: vaak wordt heil gezocht in vormen van onthechting, waarbij wordt vergeten dat onthechting slechts een middel is om een doel te bereiken, een doel dat net het tegenovergestelde is, namelijk de hechting aan God, Zijn Zoon en aan de Heilige Geest.

Het is een klassieke fout, doel en middel te verwarren. Geen enkele denkstelsel is echter zo vatbaar voor deze fout, als het geloof: immers het doel is dermate onvatbaar, dat men snel geneigd is de middelen, die tastbaarder zijn, tot doel te verheffen, en het doel vervolgens uit het oog te verliezen, waardoor het geloof ophoudt te bestaan, omdat het zonder voorwerp wordt.

Wordt vervolgd…

De Huiskerk

¹ Vgl. Hand. 18,8

² VgI. Hand. 16,31 en 11,14

³ 2e Vaticaans Concilie, Constitutie, Over de Kerk, Lumen Gentium (21 nov 1964), 11

⁴ Vgl. Paus Johannes Paulus II, Postsynodale Apostolische Exhortatie, Over de taken van het Christelijk gezin in de wereld van deze tijd, Familiaris Consortio (22 nov 1981), 21. vert. uit Lat.

⁵ 2e Vaticaans Concilie, Constitutie, Over de Kerk, Lumen Gentium (21 nov 1964), 11. vert. uit Lat.

⁶ 2e Vaticaans Concilie, Constitutie, Over de Kerk, Lumen Gentium (21 nov 1964), 10. vert. uit Lat.

⁷ 2e Vaticaans Concilie, Constitutie, Over de Kerk in de wereld van deze tijd, Gaudium et Spes (7 dec 1965), 52. § 1, vert. uit Lat.

⁸ Paus Johannes Paulus II, Postsynodale Apostolische Exhortatie, Over de taken van het Christelijk gezin in de wereld van deze tijd, Familiaris Consortio (22 nov 1981), 85. vert. uit Lat.

Het zou te ver voeren en nutteloos zijn opnieuw alle argumenten tegen euthanasie op tafel te leggen. Ik wil wel aanbrengen dat ik bij het lezen van zo’n overlijdensberichten altijd wat gewrongen zit, ook al hebben die artikels helemaal niet de strekking een standpunt voor of tegen euthanasie te poneren.

Een van de voornaamste bedenkingen bij het uitvoerig uitsmeren van al te mooie verhalen over euthanasie of wilsbeschikking, is dat andere mensen die zich in gelijkaardige situaties bevinden, daardoor in hun oordeel over hun eigen situatie beïnvloed kunnen worden en in een toestand van gewetensnood worden gebracht, zelfs al zijn zijzelf principieel geen tegenstander van euthanasie.

Wat is nu zo gek: deze gewetensnood is exact dezelfde als die Paulus beschrijft in zijn brief aan de christenen van Korinte (1 Kor 8 ). Het hedendaagse vrijdenken vertoont opmerkelijke parallellen met het prille christendom. De eerste christenen bevrijdden zich van de joodse wetten en van de afgodencultus en waren in hun maatschappelijke handel en wandel een pak liberaler geworden. Net als de hedendaagse vrijdenkers, die zich nu net willen bevrijden van dat christendom!

Paulus roept echter de ‘geleerde’ christenen op het matje, omdat zij met hun vrijheid van handelen — ook al doen ze niks dat tegen de christelijke leer ingaat — een bron van gewetensnood kunnen zijn voor de ‘bekeerde’ christenen, die nog wat moeite hebben om afstand te nemen van hun oude gebruiken en wetten.

Toegepast op vandaag, zouden zelfs in eigen kringen de voorstanders van euthanasie er dus beter aan doen Paulus’ woorden een keer te bestuderen, en ervoor te zorgen dat hun vrijheid van handelen de zwakken geen aanstoot geeft. Zij bezitten de gave van de kennis, maar kennis alleen leidt tot eigenwaan; het is de liefde die opbouwt.

Nog los van het debat of euthanasie moreel verantwoord is of niet, moet dus worden gewaarschuwd tegen het handelen vanuit een morele superioriteit gekoppeld aan een belofte van vrijheid, echter  zonder consideratie met het geweten van je medemens.

In de tijd van Paulus waren er christenen die bekeerd waren vanuit het jodendom en christenen die bekeerd waren vanuit het heidendom. Nu werden er in die tijd door de heidenen vleesoffers gebracht, en het vlees werd door de priesters op de markt gebracht. Joden vonden dat het ongeoorloofd was vlees te eten dat aan heidense goden was geofferd. De christenen van verschillende komaf kwamen dus in de knel: mogen we nu wel of niet van dat vlees eten? De joodse christenen willen het niet eten omdat ze nog aan hun spijswetten vasthouden. De heidense christenen willen er niet van eten omdat ze dan vrezen terug onder de invloed te komen  van hun afgoden. En dan zijn er de doorwinterde christenen, die — recht in de leer — menen dat er maar één God is en dat het voor dat vlees helemaal geen verschil maakt als het wordt geofferd aan andere goden, omdat die toch niet bestaan.

Paulus antwoordt als volgt (1 Kor 8 )

[1] Wat nu het offervlees betreft: ‘Wij allen bezitten de gave van de kennis’, maar kennis alleen leidt tot eigenwaan; het is de liefde die opbouwt. [2] Als iemand kennis meent te bezitten, weet hij nog niet op de juiste wijze te kennen. [3] Maar wie God liefheeft, die wordt door Hem gekend. [4] Wat dus het eten van offervlees betreft: wij weten dat er in de hele wereld geen afgod bestaat en dat er geen God is behalve de Ene. [5] Want ook al zijn er zogenaamde goden, hetzij in de hemel, hetzij op aarde – en in deze zin zijn er vele goden en heren – [6] toch is er voor ons maar één God, de Vader, uit wie alles voortkomt en voor wie wij bestemd zijn, en één Heer, Jezus Christus, door wie alles er is, en door wie wij leven.

[7] Maar niet allen bezitten die kennis. Sommige mensen waren tot voor kort nog zo gewend aan afgoderij, dat ze vlees dat aan goden is geofferd, nog altijd als zodanig beschouwen; en hun geweten, zwak als het is, wordt erdoor besmet als zij het eten. [8] Voedsel brengt ons niet dichter bij God; wij verliezen er niets bij als wij het niet eten, en als wij het wel eten, worden wij er niet beter van. [9] Maar zorg ervoor dat uw vrijheid van handelen de zwakken geen aanstoot geeft. [10] Als zo iemand u, die daar geestelijk boven staat, in een afgodstempel aan een maaltijd ziet deelnemen, zal hij er dan, met zijn zwakke geweten, niet toe aangezet worden om ook offervlees te gaan eten? [11] Dan gaat ten gevolge van uw beter inzicht de zwakke verloren, een broeder voor wie Christus is gestorven. [12] Door zo te zondigen tegen de broeders, en hun angstvallige geweten te kwetsen, zondigt u tegen Christus. [13] Daarom, als mijn voedsel aanstoot geeft aan mijn broeder, zal ik in eeuwigheid geen vlees meer eten, want ik wil mijn broeder geen aanstoot geven.

Ook in de Engelse krant Telegraph was dezelfde informatie terug te vinden: “Throughout the ordeal the devout Catholics prayed constantly to find comfort and maintain their sanity, he said.”

Als je zoekt op internet naar dit nieuws, vind je echter tientallen nieuwsbronnen waarin steeds hetzelfde artikel is overgenomen van het Franse bureau AFP en waarin er niet over hun bidden wordt gesproken. Gek toch, hoe zo’n informatie zijn weg vindt. Het artikel in de Telegraph is van een eigen correspondent in Australie. Bij het artikel in De Standaard staat als bron ‘NVT’, maar ik heb niet kunnen achterhalen wie of welk bureau daarmee bedoeld wordt… die bron vond het blijkbaar belangrijk genoeg de anecdote over het gebed op te nemen. Wegens ‘maatschappelijk relevant’?

Soms is het leerrijk om de weg te traceren die bepaalde informatie doorheen het perslandschap aflegt. Zoals ook weer de miskleun van Belga aantoont, die nog maar eens het overlijden van koninging Fabiola op de telex zette.

In zijn artikel in De Morgen, dat je onderaan op deze pagina kan lezen, en in zijn meer uitgewerkte artikel voor Tertio, dat je hier in PDF-formaat kan opladen, slaat Patrick Loobuyck spijkers met koppen, tenminste in zijn analyse van het probleem.

Uit zijn analyse haal ik twee citaten aan:

• Het levensbeschouwelijke profiel van leerkrachten én leerlingen, zowel in het vrije katholieke als in het officieel onderwijs, komt niet meer overeen met het profiel van enkele generaties terug. Voor veel ouders maakt het niet uit of hun kinderen godsdienst dan wel zedenleer volgen, wat leidt tot levensbeschouwelijk toerisme en shoppinggedrag.
  Loobuyck bedoelt daarmee dat de schoolkeuze en ook — in het officieel onderwijs — de keuze tussen een godsdienstvak of zedenleer voor de meeste ouders en leerlingen irrelevant is geworden.
• De leerplannen rooms-katholieke godsdienst uit 2000 trachten daaraan tegemoet te komen door nadruk te leggen op het communicatief en interreligieus leerproces. Toch wordt vastgehouden aan de voorkeurspositie van het christendom als referentiepunt. Het resultaat is voor velen dubbelzinnig en onbevredigend. Leerlingen maar ook godsdienstleerkrachten vinden het vak dikwijls nog te godsdienstig, volgens anderen holde de aandacht voor pluralisme het vak uit en is er te weinig aandacht voor de eigenheid van de katholieke traditie.
  Hier wijst Loobuyck expliciet op een verscheidenheid in het publiek van leerlingen en leerkrachten. De ene groep heeft geen voeling met het achterliggende geloof en de andere groep, die zich juist wel vanuit het geloof opstelt, vindt dat zijn geloof te weinig aan de oppervlakte komt. Het vak oefent dus in een pijnlijke spreidstand om aan heel verscheiden behoeftes te voldoen.

Als Loobuyck overgaat tot gevolgtrekkingen, die de afbouw van het katholieke onderwijsnet en het confessionele godsdienstvak inhouden, is hij blijkbaar een belangrijk punt van zijn analyse vergeten, namelijk dat er wel degelijk een doelgroep is die behoefte heeft aan specifieke religieuze vorming in het onderwijs. Zijn verder betoog is dus een aanfluiting van het grondwettelijk recht op vrijheid van godsdienst. Hoe dit moet aflopen, kan je lezen in deze en gene artikels in de blogosfeer.

Ik wil de analyse even verderzetten en het begrippenkader wat verduidelijken. Wat wij vandaag kennen als ‘katholiek onderwijs’, is niet per se onderwijs voor en door katholieken. In feite beoefent het gros van de katholieke scholen een vorm van onderwijs die we ‘katholiek inspiratieonderwijs’ zouden kunnen noemen. De katholieke achtergrond is aanwezig, soms sterk, soms zwak, maar het is geen differentiatiefactor voor leeraars noch voor leerlingen. Daartegenover kan je een andere onderwijsvorm stellen, die we ‘katholiek geloofsonderwijs’ zullen noemen. Daar is geloof wel een differentiator. Loobuyck pleit voor een inclusief levensbeschouwelijk onderwijs dat zich integreert in een pluriforme samenleving, en analoog — want deze vorm van pluralisme heeft alle trekken van een nieuwe religie — is katholiek geloofsonderwijs een inclusief katholiek onderwijs, dat zich integreert in een katholieke opvoeding en leefwereld. Die twee vormen van onderwijs leveren dus een perfecte match op met de doelgroepen die ook Loobuyck al identificeerde.

Dan stelt zich de vraag: moet (of zelfs: mag) de katholieke kerk (of haar zuil) deze of gene vorm van onderwijs inrichten. Het antwoord is op beide vlakken: ja!

Moet de kerk katholiek inspiratieonderwijs inrichten?

Ja! De kerk heeft juist als taak aan verkondiging te doen. Het geloof moet worden uitgedragen, ook aan wie niet gelooft. De manier waarop is beschreven in de repliek van Didier Pollefeyt op Loobuycks artikel, waaruit enkele citaten:

• Het vak rooms-katholieke godsdienst knoopt positief aan bij het zoeken van (jonge) mensen, en wil hen daarin aanmoedigen, ondersteunen, begeleiden vanuit het geloof in de kracht en de rijkdom van het christelijk geloof.
• De godsdienstleerkracht spreekt getuigend vanuit de christelijke traditie. Hij/zij respecteert de overtuiging van de leerling. Men moet daarom als leerling niet zelf van binnenuit de rooms-katholieke godsdienst beleven om het vak op zinvolle te kunnen volgen. Ook volgens recente Vaticaanse documenten is ‘godsdienstonderwijs’ geen ‘catechese’, ook al kan het vak evangeliserende en catechetische effecten hebben.

Ook de — overigens wel erg polemische — repliek op het initiatief van de Broeders van Liefde van godsdienstleerkracht (en medebroeder) Marc Bittremieux, getuigt mijns inziens van een buikgevoel dat deze missionaire vorm van onderwijs, wat ik het katholiek inspiratieonderwijs heb genoemd, wel degelijk katholiek is en nodig.

Maar zowel Pollefeyt als Bittrimieux hebben dezelfde blinde vlek: ze vergeten dat er een specifieke doelgroep kan bestaan, voor wie die onderwijs moeilijk te integreren valt in een inclusief-katholieke opvoeding. Over naar de volgende vraag dus:

Moet de kerk katholiek geloofsonderwijs inrichten?

Ja! Het initiatief van broeder Stockman komt ook niet zomaar uit de lucht vallen. Dat hij dit enkel doet om zichzelf te profileren, zoals Bittrimieux wel lijkt te suggereren, kan ik niet geloven. In praktiserend katholieke middens toevend, kan ik ook niet ontkennen dat die nood bestaat, hoewel niet altijd in die concrete vorm geuit. Er gelden wel heel wat premisses die moeten worden voldaan, vooraleer zo’n project kans van slagen heeft.

Katholiek geloofsonderwijs bedient immers een specifiek doelpubliek, lees: leerkrachten en leerlingen die in een katholieke geloofscontext leven. Daarover worden heel ontwijkende uitspraken gedaan, want voor je het weet krijgt zo’n school het etiket ‘exclusief’ te zijn, wat al snel met ‘discriminatie’ connoteert. Maar zonder een onderscheid (discriminatie) te maken tussen deelnemers die wel de geloofscontext (willen) delen en deelnemers die die context niet (willen) delen, bestaat er geen geloofsonderwijs, en is het gewoon een nieuwe vorm van inspiratieonderwijs.

The Catechism Lesson by Jules-Alexis Muenier

Van een volmondig ‘ja!’, wil ik het antwoord op deze vraag dus nog even afzwakken tot ‘ja, maar’. Er komt immers veel meer bij kijken dan het oprichten van een school. Hoe zit het met de relatie tot de gezinnen? Het heet dat de onderwijssituatie aansluiting moet vinden met de thuissituatie van leerlingen. Dat geldt des te meer als je deze vorm van inclusief geloofsonderwijs wil inrichten. Hoe zit het met de relatie tot andere kerkelijke vormingsinitiatieven? Ik noem bijvoorbeeld parochiale catechese. Ook daar speelt zich hetzelfde scenario af: het gros van de catechisten neemt eraan deel omdat ze het overgangsritueel wel leuk vinden, maar heeft verder heel weinig voeling met het achterliggende geloof. Ook catechesevorming verwordt van ‘geloofscatechese’ tot ‘inspiratiecatechese’ (waartegen hier en daar fel van leer wordt getrokken).

Als hetzelfde debat niet in alle geledingen van de kerk wordt gevoerd, leidt het eenzijdig oprichten van nieuwe scholen enkel tot meer verwarring. Als er integraal aan de (kleine) doelgroep wordt beantwoord, creëer je een sectaire kerk, de ‘heilige rest’, die voeling verliest met het missionaire karakter van de kerk…

Voer voor nieuw denkwerk.

25/11/2009 Update
In een reactie pleit broeder Stockman er ook voor de term ‘christelijk geïnspireerd onderwijs’ te gebruiken, als het gaat over wat we nu kennen als ‘katholiek onderwijs’.

Niemand zal het ontgaan zijn dat VS-president Obama een mooie overwinning heeft behaald, nu zijn sociale-zekerheidsprogramma een parlementaire goedkeuring heeft gekregen. Wat misschien in mindere mate in de pers is belicht, is het amendement (”the Stupack Amendment”) dat op het laatste moment nog werd ingediend. Dat amendement zorgt ervoor dat het basisprogramma van de nieuwe sociale zekerheid, dat wordt gefinancierd met overheidsgeld, niet voorziet in terugbetaling van abortus.

Kardinaal McCarrick

Er wordt bericht dat de Amerikaanse bisschoppen hiervoor stevig lobbywerk hebben verricht, wat meteen een belangrijke opsteker is voor de Amerikaanse kerk, die na de seksschandalen als opiniemaker irrelevant dreigde te worden.

Mooi zo!