Onthechting: doel of middel?
Begrippen ontleden is een belangrijke oefening bij het leren over geloof, net als bij alle denkwerk. Er zijn heel wat begrippen die we in de context van ons geloof gebruiken, maar waarvan we de betekenis niet goed beheersen. Het begrip ‘onthechting’ is een mooi voorbeeld. Niet zozeer omdat het een kernbegrip van het katholiek geloof zou zijn, wel omdat het mogelijke misverstanden in een hele reeks van discussies rond geloof aan het licht kan brengen.
Daarom zal ik dit begrip in verschillende contexten benaderen (in opeenvolgende bijdrages).
‘Onthechting’ doet mij eerst aan meditatie denken. Er zijn heel wat vormen van meditatie, en het meest nog is meditatie bekend vanuit de sfeer van de esoterie en de oosterse godsdiensten. Het christendom kent ook een meditatiecultuur, maar die is wezenlijk anders. Ik citeer van de stek van Jos Douma:
In oosterse meditatievormen gaat het meestal niet om de ontmoeting met een Ander buiten jou, maar om een ontmoeting met de god in jou of met je diepste zelf (als er al zoiets als een god of een zelf is). Essentieel voor christelijke, bijbelse meditatie is dat het gaat om de ontmoeting met Iemand die allereerst buiten jou is: God die woont in de hemel. Hij is de heilige Schepper, wij zijn zondige schepselen. Die grens mag nooit en te nimmer worden uitgewist.
Verder is er in oosterse meditatievormen sprake van het leeg worden van de geest terwijl het in christelijke meditatie juist gaat om vervuld worden met de Geest van Christus. Oosterse meditatievormen leggen accent op het losraken van de wereld en op te gaan in het kosmische Al.
In christelijke meditatie speelt onthechting ook een rol, alleen gaat het daar om een onthechting van het zondige en een zich hechten aan Christus. Bovendien zet christelijk meditatie de gelovige juist altijd weer met beide benen in Gods wereld om daar te leven in de navolging van Christus.
Tussen oosterse meditatie en christelijke meditatie is dus een wereld van verschil.
Dit is een belangrijke boodschap voor wie in meditatie een weg tot geloofsverdieping zoekt! Veel meer dan over onthechting, draait (christelijke) meditatie om de hechting aan de Heilige Geest. Onthechting zonder meer leidt alleen maar tot leegte, die wegvoert van God.
Daarmee is de toon gezet voor de volgende beschouwingen over het begrip ‘onthechting’: vaak wordt heil gezocht in vormen van onthechting, waarbij wordt vergeten dat onthechting slechts een middel is om een doel te bereiken, een doel dat net het tegenovergestelde is, namelijk de hechting aan God, Zijn Zoon en aan de Heilige Geest.
Het is een klassieke fout, doel en middel te verwarren. Geen enkele denkstelsel is echter zo vatbaar voor deze fout, als het geloof: immers het doel is dermate onvatbaar, dat men snel geneigd is de middelen, die tastbaarder zijn, tot doel te verheffen, en het doel vervolgens uit het oog te verliezen, waardoor het geloof ophoudt te bestaan, omdat het zonder voorwerp wordt.
Wordt vervolgd…
