Geloven leren

Gisteren kwam er hoopstemmend nieuws. In tal van scholen van het vrij katholiek onderwijs is de godsdienstles een schaamlapje dat de algemene secularisering moet verdoezelen, veelal tevergeefs. De Broeders van Liefde berichtten dat ze “op verzoek van ouders” nieuwe scholen gaan oprichten met een uitgesproken katholiek profiel:

“Een school laat zich inspireren door een bovennatuurlijke visie, die zich fundeert op de christelijke antropologie, waar een spiritualiteit van gemeenschap wordt beleefd en gestimuleerd, waar het curriculum gebaseerd is op een christelijk mens- en wereldbeeld en waar het evangelie echt wordt voorgeleefd en samen vorm krijgt. Het is een school waar gebed en sacramenteel leven uitdrukkelijk hun plaats hebben en waar geloof, cultuur en leven tot harmonie worden gebracht.”

Belangrijk te onthouden is dat de vraag naar zo’n school nu eindelijk erkend wordt en niet langer in de marginaliteit kan worden gedrukt, ook al betreft het een minderheid. Ook hoopgevend is dat in andere katholieke scholen opnieuw gezocht wordt naar een herleving van hun katholiek profiel, ook buiten de godsdienstlessen om.

Men mag gerust spreken van een kentering!

Net als volwassenen, hechten kinderen een waardeoordeel aan de dingen die ze doen. Sommige dingen zijn plezant, andere dingen zijn stom. Opvoeding draait grotendeels rond de vorming van dit waardeoordeel. Niet alle ‘plezante’ dingen zijn immers goed, en niet alle ’stomme’ dingen zijn slecht. Door de vorming van verantwoordelijkheidsgevoel en van inzicht in de rol die handelingen spelen in gemeenschapsleven (te beginnen met het gezin), leren kinderen een juiste qualificatie te koppelen aan hun doen en laten en kunnen ze leren dat het soms beter is iets ‘plezants’ achterwege te laten en een ’stomme’ taak toch uit te voeren. Een kind staat daarvoor ook open, want als je hen zegt iets te doen of iets te laten, klinkt steevast als antwoord: “Waarom?”

Er zijn twee belangrijke factoren in het spel die een waardeoordeel bepalen. Ten eerste is er het onderscheid tussen de dingen die nieuw zijn, uniek of ’speciaal voor jou’ enerzijds en de dingen die ze gewoon zijn, zich herhalen en die ‘iedereen doet’ anderzijds. Haast automatisch wordt de eerste categorie gekwalificeerd als ‘leuk’ en de tweede als ’stom’. De tweede factor is het onderscheid tussen de dingen die je uit jezelf doet en de dingen die iemand anders vertelt dat je ze moet doen. Hier geldt dezelfde automatische kwalificatie.

Het bespelen van die factoren om een kind tot een juist waardeoordeel te brengen is niet altijd eenvoudig. Je moet een kind aandacht geven en nieuwe ervaringen schenken, maar het is niet altijd de juiste keuze om een kind te paaien met ‘nieuwe’ dingen en door ‘voor jou iets speciaals’ uit de kast te halen. Je moet een kind stimuleren in het nemen van initiatief, maar het is zeker niet de juiste keuze om een kind te paaien door systematisch in te gaan op zijn initiatieven. Veel kinderen worden vandaag teveel gepaaid. Ze worden overstelpt met steeds nieuw en flitsender speelgoed en ditto activiteiten. Over kinderen die steeds hun zin krijgen, zullen we het maar niet hebben. Zo komen ze niet tot een goed waardeoordeel.

Er is dus meer in het spel dan het bespelen van deze factoren. Het komt erop aan de schijnbare tegenstelling te doorbreken tussen wat gewoon is en wat speciaal is en tussen initiatief en dwang.

Kinderen moeten leren dat alles wat ze doen of niet doen, een betekenis heeft in het samenleven met anderen en dat die bijzondere betekenis eigenlijk de doorslaggevende factor moet worden in hun waardeoordeel, belangrijker dan de eerder genoemde kwalificaties, die leiden tot een oppervlakkig waardeoordeel. Alleen met dat inzicht, worden goede dingen leuk en slechte dingen stom.

In de geloofsopvoeding speelt dit nog dubbel zo sterk. Daarover hoop ik in volgende bijdragen uit te wijden. En een ander inzicht dat tot zijn recht mag komen, is dat volwassenen eigenlijk niet anders ineenzitten dan kinderen, zeker als je gaat bekijken hoe volwassenen omgaan met geloofsvorming… Ook daarover bij gelegenheid meer.

Mocht er iemand google agenda gebruiken, kan die misschien nut hebben van het werkje waaraan ik me onlangs gewijd heb: het ingeven van alle katholieke feesten en hoogfeesten, incl. de veranderlijke dagen tot en met 2012…

Via deze code zou je deze gegevens zichtbaar moeten kunnen maken in je eigen google agenda:

74gmb56ns9uaerggfsdulvpqsk@group.calendar.google.com

De datums zijn overgenomen uit het Latijns-Nederlands missaal van de vereniging voor Latijnse liturgie. Die is gebaseerd op de Nederlandse kalender, dus misschien ontbreken enkele feesten die in Vlaanderen geldig zijn… Wie me die informatie nog zou kunnen bezorgen, is alvast bedankt!!

De thema’s onderwijs en opvoeding zullen op dit blog nog vaak de revue passeren. Hoe kunnen we als geloofsgemeenschap ons geloof doorgeven? – dat is het thema van dit blog.

Gisteren ontmoette ik een aantal oude kameraden. Het gesprek over de kinderen kwam snel uit op school en voor we het zelf beseften, hadden we onder mekander al uitgemaakt hoe we onze eigen school zouden inrichten. Voor de grap, natuurlijk, maar al lachend zegt de zot de waarheid, en ik besefte dat bij veel van die oude kameraden dezelfde onvrede leeft. Het onderwijs slaagt er niet aan te sluiten bij de cultuurpatronen die wij dierbaar achten, waaronder geloof. Cultuuroverdracht berust in de eerste plaats op de opvoeding in het gezin, maar cultuur moet ook gedragen worden door een bedere gemeenschap om levend te zijn.

Bewust of onbewust komen we tot de slotsom dat er een leemte is in het maatschappelijk weefsel, waarin onze cultuur en ons geloof kan leven. Hopelijk mag ik in dit blog enkele bijdragen leveren die deze leemte kunnen opvullen.